“Зураг болсон Богд ламыгаа Зонховын ширээнд зална аа хө”

Одоогоос 99 жилийн тэртээ буюу 1911 оны арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдөр бидний Монголчууд Манж гүрний дарлалаас салж, бие даан тусгаар тогтнож, эртний түүхт төр улсаа СЭРГЭЭН ТУНХАГЛАЖ буйгаа дэлхий дахинд албан ёсоор зарласан билээ.

Туурга тусгаар Улс болохын төлөөх тэмцэлд нэгэн дуугаар эвлэлдэн нэгдэж боссон монголчууд Монгол Улсын эзэн хаанаар VIII Богд Жавзандамбыг өргөмжилж оройн дээд шүтээнээ болгосон билээ.

“Монгол хүн гэж хэлэхийн тулд монголын төлөө цохилох зүрхтэй байх хэрэгтэй”-г гүнээ ойлгосон Халх дөрвөн аймаг 98 хошуу төдийгүй Өвөр монголын 6 чуулган 49 хошууны 35 нь Богдын засгийн газарт дагаар орж Тусгаар тогтнолоо уухайлан түрж байсан түүхтэй.

Энэхүү үйл явдлыг анхааралтай ажиглаж байсан гадаадын хэвлэлүүд хэрхэн мэдээлснийг сонирхвол,

Оросын Петербургийн “Речь” сонинд:
-Өнөөдөр Монгол оронд тэмдэглэлт баяр ёслол болж байна. Монголын хутагтыг хаан ширээнд сонгон өргөмжилснөөр Манж Чин улсаас Монголын хараат байсан үе нэгэнт эцэс боллоо хэмээсэн бол,

Манжуурын “Харбинский вестник” сонин 1912 оны нэгдүгээр сарын 1-ний дугаартаа:
-Хутагт хаан ширээнд залран суух ёслолд их олон хар шар монголчууд цугларч баяр баясгалантай байдлын дунд боллоо гэж тэмдэглэсэн бол,

Английн “Таймс” сонинд:
-Ази тивд Монгол улс шинээр төрж гарсан буюу бүр нарийвчлан яривал сэргэн мандсан нь бодит явдал боллоо хэмээн бичиж байжээ.

Манжаас Монголыг эзэрхсэн 220 гаруй жилийн түмэн зовлон, мянган гашуун дарлалыг устгаж Туурга тусгаар Улс юугаан Сэргээн мандуулсандаа хэмжээлшгүй ихээр баярлаж хөөрсөн тэр үеийн монголчууд

Зуун лангийн жороо луусыг
Жуузан дундаа хөлөглөнөө хө
Зураг болсон Богд ламыгаа
Зонховын ширээнд залнаа хө хэмээн дуулж байсан гэдэг.

“GRAND BOOK-2010” “ОНЫ онцлох УРАН БҮТЭЭЛЧ”

Саяхан болж өнгөрсөн “GRAND BOOK-2010” шалгаруулалтын “Оны онцлох уран бүтээлч” номинацийн хамгийн анхны өргөмжлөлийг зохиолч, яруу найрагч, дуун хөрвүүлэгч Ж.Нэргүй хүртлээ. Мань эр ийм өргөмжлөл хүртэх ямар гавьяа байгуулсан хүн билээ? Үнэхээр “Оны онцлох уран бүтээлч” мөн юм уу? Түүний энэ оны туршид туурвиж хэвлүүлсэн уран бүтээлийг эргээд нэг харья л даа.

-“Домогт Барон” (Азийн морин дивизийн комендантын дарга асан Н.Н.Князевийн дурсамж)-нэгдүгээр сард
-“Од шингэдэггүй” (Барон Унгерн фон Штернбергийн үйл хэргээр сэдэвлэсэн баримтат, адал явдалт, бүрэн хэмжээний кино зохиол)-гуравдугаар сард
-“Атлантын нуруу тэнийв” (Айн Рэндийн гурамсан роман)-Тавдугаар сард
-“Ромео, Жулетта тэргүүтэн тууриуд” (Италийн сэргэн мандалтын үеийн сонгодог тууриудын түүвэр)-аравдугаар сард
-“Азийн зүрх” (Н.Рерихийн аян замын тэмдэглэл)-арваннэгдүгээр сард

Түүнчлэн Сергей Есениний “Сонгомол шүлгүүд”-ийг дахин засвар нэмэлттэйгээр 2 дахь удаагаа, Ф.Оссендовскийн “Хүн, араатан, бурхад” номыг бусадтай хамтран буриад аялгуунаа буулгаснаа энэ оны зун “Алтаргана” наадмын үеэр хэвлүүлсэн юмдаг.

Бас хэдий завандаа ч орчуулсан юм бүү мэд, Н.Пржевальскийн “Монгол, тангад нутгаар” номын орчуулга гээд 300-гаад хуудас “юм” аль зун л үзүүлж байсан. Тэрхүү орчуулгыг нь үзсэн манай нэг томоохон банкны захирал “Наад номыг чинь ивээн тэтгэж, хэвлээд өгье. Өргөдлөө бичээд хүрээд ир” гэхэд нь хөдлөөгүй “тэнэг” толгой доо. “Таны мөнгө чинь ихдээд байгаа юм уу? Монголын топ банкны захирал номыг чинь ивээн тэтгэж өгье гэж хошуу дэвсэхээс өөр яалгах гэсэн юм бэ?” гэхэд учиргүй инээснээ “Өөр хүн бас ивээн тэтгэж өгье гэсэн юмаа. Тэрбумаар тэрбумаар нь эргэлдүүлдэг банкны захиралд тэгж төвөг удаад яах вэ дээ. Дэмий ш дээ” гэдэг байгаа. Хэлэх ч үг олдоогүй дээ.

Энэ оны намар драмын театраас зарласан шилдэг жүжгийн уралдаанд “1921 он” жүжгийн зохиол бичээд өгчихлөө л гэсэн. Мөн Ф.Оссендовскийн “Ленин” гэж хориотой зохиолыг орчуулж байгаа гэж нэг удаа ам алдсан. Одоо аль хэдийнээ орчуулж дуусгаа биз. Бас л “эсэргүүн” нөхөр шүү.

Би түүний уран бүтээлийг “хуруун завсраараа” анхааралтай ажиглаж суухдаа нэг л зүйлийг гайхаад байдаг юм. Энэ бүхнийг яаж амжуулж байна аа гэж…

Зөвхөн Айн Рэндийн “Атлантын нуруу тэнийв” гурамсан роман гэхэд л 1090 хуудастай 2 тоосго нийлүүлсний дайтай зузаан ном шүү дээ. Тийм “аймшгийн” зузаан романыг орчуулнаа гээд бариад суудаг “солиотой” хүн мань эрээс өөр лав байхгүй биз. Саяхан сонинд өгсөн ярилцлагандаа “оюуны тэрс үзэлтэн” гэх тодорхойлолтод өөрийгөө хамаатуулсан байна билээ. Тэр харин үнэн байж мэдэх юм даа.

За юутай ч гэсэн, Барон Унгернийг магтан дуулж, Саддам Хуссейны “Забиба, хаан хоёр” номыг орчуулж “тэнэгтдэг”,
Эдуард Тополийн “Кремлийн эзэгтэй”, “Ор хөнжлийн Орос орон” зэрэг секс зохиолоос Сергей Есениний “Сонгомол шүлгүүд”-ийг хүртэл монголчилж зүрхэлдэг энэ “оюуны тэрс үзэлтэн” хүмүүнийг
урт наслаж, улам ихийг хийж бүтээгээсэй гэж залбирч явдаг нэгэн билээ, би.

Өвлийн өвгөн аав аа!
Энэ жил надад уут дүүрэн бэлэг өгөхийн оронд
“зоргоороо, ааш муутай, солиотой” зохиолч, сэтгүүлч Жигжидсүрэнгийн Нэргүйд бодож төлөвлөсөн уран бүтээлээ туурвих бололцоог нь олгож,
эрүүл энх, эсэн мэнд байлгаж өгөөрэй.
Тэр чинь л надад томоос том бэлэг болно шүү!

Багын андаа дурсахуй...

Амьдралдаа би тун олон сайхан хүнтэй уулзаж учирч явжээ.
Тэднээс цөөхөнтэй нь дотно нөхөрлөн сэтгэлээ хуваалцаж ирсэн.

Зүрх сэтгэлийнхээ гүнд нуусан нандин бодол,
нулимстай дурсамжийг минь хүртэл
бүрэн уншиж чаддаг байсан унаган багын ганц найзаа алдсан
тэр цагаас хойш олон он улиран оджээ.

Эр улсын нөхөрлөл, андын ёс журам алдагдаж,
албан тушаал, эрх мэдэл, мөнгө төгрөгийн төлөө
нөхрөө золих болсон өнөө цагт чамайгаа мөн ч их үгүйлэх юм даа, найз нь…


P.S. “Нэгэн мөчид танилцавч
нэгэн насыг нөхөрлөн дуусгах нь
эр хүний эрхмийн дээд бахархал болой” хэмээн тэмдэглэлийн дэвтэрт минь бичин үлдээсэн ч салаа замын эрхээр салж одсон идэр насны андыхаа бичгийг эргэн үзэх бүрийд хоолой дээр нэг гашуун юм амтагдаад ирдэг юм даа, бас...