Халхын голын байлдааны медаль /1940, 1966/

1939 оны таваас есдүгээр сард БНМАУ-ын дархан хилд халдан довтолсон Японы эзлэн түрэмгийлэгчдийн довтолгооныг Монгол-Зөвлөлтийн армийн дайчид Халхын голын районд бутцохин баатарлаг ялалт байгуулсан билээ.

Халхын голын ялалтын дурсгалын тэмдэг гаргах тухай Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн 1940 оны наймдугаар сарын 16-ны өдрийн 44-р тогтоолын II зүйлд заахдаа: "Халхын голын байлдаанд эх орныхоо төлөө баатарлагаар тэмцэж Японы эзэрхэг түрэмгийчүүдийг бутцохих хэрэгт оролцон зүтгэж явсан бүх дарга, цэрэг, бусад ажилчдад тусгайлан олгох Халхын голын ялалтын тэмдэг гаргахыг Цэргийн явдлын яаманд даалгасугай" гэжээ.

БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1966 оны арванхоёрдугаар сарын 29-ний өдрийн 181-р зарлигаар Халхын голын ялалтын тэмдгийг "Халхын голын байлдааны медаль" гэж нэрлэх болсон байна. Уг зарлигт зааснаар 1939 онд манай эх орны эрх чөлөө, тусгаар тогтнолд халдан довтолсон Японы түрэмгийлэгчдийг МАХЦэрэг, Зөвлөлтийн улаан армитай хамтран Халхын голын районд бутцохисон баатарлаг үйл явдлыг тохиолдуулан гаргасан дурсгалын тэмдгийг "Халхын голын байлдааны медаль" болгож, түүний анхны хэлбэр маягийг өөрчлөлгүй шинэчлэн гаргажээ. Энэ зарлигаар Халхын голын байлдааны медалийн дүрэм, тодорхойлолт гэж тусгай зүйл гаргаагүй боловч лент-торгон туузыг шинээр буй болгосон байна.

БНМАУ-ын Маршалын од

УБХТ, Ардын СнЗ-ийн 1936 оны хоёрдугаар сарын 21-ний өдрийн 14-р тогтоолоор Ерөнхий сайдын I орлогч, Мал тариалангийн яамны сайд Х.Чойбалсан, Бүх цэргийн жанжин, ЦЯЯ-ны сайд Г.Дэмид нарт анх удаа БНМАУ-ын Өрлөг жанжин-Маршал хэмээх цэргийн дээд алдар цолыг олгожээ.

1940 оны сүүлчээр БНМАУ-ын Ардын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга, ГЯЯ болон ЦЯЯ-ны сайд, МАХЦ-ийн Бүх Цэргийн Жанжин, Улсын өрлөг жанжин Х.Чойбалсанд Маршал цолтны онцгойлох тэмдэг-Маршалын од олгосон байна.

Маршалын од нь шижир алтаар төвийлгөн хийсэн тал бүр тийшээ цацарсан 108 ширхэг алтан цацраг бүхий 12 талт хошуу хэлбэртэй. 12 талт хошууны үзүүрийн диаметр нь 75 мм байх бөгөөд 108 алтан цацрагийн гол дунд 40 мм диаметр өргөн хүрээтэй Очир алмааз чулуун шигтгээт улаан паалант таван хошуу байна. Таван хошууны уулзвар бүрт нарийн хүрээтэй гурвалжилсан үзүүртэй Очир алмааз чулуун шигтгээ байна. Таван хошууны голд 25 мм диаметртэй, өнгөт паалантай 1940 оны БНМАУ-ын төрийн сүлдийг байрлуулжээ.

Маршалын одны дээд үзүүрт зүүлтний бэхэлгээг байрлуулсан байх бөгөөд бэхэлгээнд хүзүүнд зүүх шар хүрээтэй, улаан торгон өргөн бүчтэй байна.

БНМАУ-ын маршалын одны эх загварыг Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, төрийн шагналт зураач Д.Чойдог зуржээ.

Энэхүү маршалын од нь одоо Үндэсний Түүхийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж байна.