Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй!

Шороон хулгана жил улиран одож, шороон үхэр жил айсуй.

Алс холын Сөүлд суугаа хайрт ээж болон дүү нартаа, мөн Ханой хотын тэнгэр доор халууцаж яваа нагац ах, бэргэн эгчдээ сар шинийн мэнд дэвшүүлж, мэндийн цэнхэр хадгаа баръя!

Түүнчлэн ертөнцийн дөрвөн зүг, найман зовхист аж төрөн суугаа блог андууддаа "ээжийн тань чанасан амттай цайны дээжээр" мэндчилгээ дэвшүүлж байгааг минь таалан болгооно уу.

Та бүхэн минь айл хотлоороо амар амгалан, төрлөөрөө түвшин амгалан Сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй!

Чихинү чимэг болсон аялгуу сайхан Монгол хэл

Өнөөдөр үндэсний эх хэлээ тэмдэглэх өдөр. ЮНЕСКО-гоос энэ өдрийг үндэсний эх хэлний баярын өдөр болгон ёслож ирсэн уламжлалтай бөгөөд манай улс гурав дахь жилдээ тэмдэглэж байна.
Монгол нутгийн хөрсөн дээр хөх толботой хүмүүний үр болж төрснөөрөө омогшин бахархдаг билээ, би. Хүлэг морьдынхоо туурайгаар дэлхийн талыг тамгалж явсан буурал дээдсийн хойчийг залгамжлагч, ач гучийн хувьд эх түүх, эх соёлоо бишрэн магтаж, сөгдөн мөргөмүү.
“Монголын түүх, соёлын аль эрхэмсэг сайхан, сүр жавхланг төлөөлсөн албан бус элч” хэмээн Энэтхэгийн монголч эрдэмтэн, профессор Раху Вирагийн өндрөөр үнэлж байсан билгүүн номч Бямбын Ринчен абугайн “Монгол хэл” шүлгээр хань татаж энэ өдрийг мялаая.

Монгол хэл

Чихинү чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл
Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ
Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч
Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу би!

Урьдын бэрх цагт улс монголын хэт заяаг
Уйтгарлан бодоход урам зоригий минь сэргээсэн
Өөдлөн дэгжихийн төгс хувьтайд нь итгүүлсэн
Өрнөн мандахын шинж бүрдсэн өвгөдийн минь хэл!

Мөрөн гол цутгалант, ширгэшгүй их далай мэт
Мөнхөд үр ач нарын залгамжаар бадранхан дэлгэрч
Хөндий цээжинд орогч бүгдийг нэвтрүүлэх чадалт
Хөгжим мэт яруу баясгалант монгол хэл минь!

Өсөх наснаас өтлөх насан хүртэл чам юугаан судлан
Өдөр бүр үгсийн эрдэний чинь баярлан түүнэм
Түмэн түмэн үеийн оюун билгийн үлэмж сангийн үүдий чинь
Түлхэх бүр сэтгэл сэргэн, магнайн үрчлээ тэнийнэм!

Түгшүүрт бэрхийг даван туулсан баатар түмний минь
Түвшнээ соёл эрдэнэ юүгээн мандуулахын гэгээн улирал нээгдсэнд
Сэлбэлгүй сэцэн оюутан, хэл юүгээн энхрийлэн хөгжүүлье хэмээн
Сэтгэл урмас бадран бахдамуу, үсэн буурал өтгөс би!

Хутаг өлзий бүрдсэн хувь их заяат түмний минь
Хурц авьяаст хөвүүд дүү нар, халуун элэгтэн хотлоор,
Эгшиг сайхан монгол хэл юүгээн нэн хайрлан дээдлэж
Энхрийлэн бадруулахын бат зориг төгс юутай сайхан!

Чихинү чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл
Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ
Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясч
Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу би!

Б.Ринчен

Suliko-სულიკო-Сулико-Georgian song-Franco Tenelli(subtitled)

Нэрт яруу найрагч Акакий Церетелийн шүлэг "Сулико" 1895 онд "мэндэлснээс" хойш Гүржийн ард түмний нэрийн хуудас болж домог болон алдаршсан түүхтэй. Энэ дууг "сахалт багш" И.В.Сталин ихэд таашаан сонсдог байсан тухай хууч яриа олон бий.




Я могилу милой искал,
Сердце мне томила тоска.
Сердцу без любви нелегко.
Где ты? Отзовись, Сулико.

Увидал я розу в лесу,
Что лила, как слезы, росу.
Ты ль так расцвела далеко,
Милая моя Сулико?

Над любимой розой своей
Прятался в ветвях соловей.
Я спросил, вздохнул глубоко,
Ты ли здесь, моя Сулико?

Клювом к лепесткам он прильнул.
И, лесов будя тишину,
Зазвенела трель соловья,
Будто он сказал: «Это я».

Ертөнц дахины иргэн Н.К.РЕРИХ

…1927 оны намар, түүх, угсаатны зүй, байр зүйн судалгааны том аялалыг Төв Азид зохион байгуулсан, шинжлэхүйн болон урлахуйн ухааны бүтээлээрээ дэлхийд алдаршсан эрдэмтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүн ухаантан, ертөнц дахины иргэн Николай Константинович Рерих эхнэр, хоёр хүү, дагалдах хүмүүсийнхээ хамт Монголд иржээ. Машин тэрэг хөлөглөсөн, олон бараа бологчтой, монголчуудад танил бус ер бусын содон хүнийг хүмүүс сонирхож хаанаас ирсэн юун хүн бэ гэлцэн бие биеэсээ асууцгаан гайхаж байсан гэх. Төв Азийг судлах Америкийн эрдэм шинжилгээний багийг ахалж ирсэн нэрт эрдэмтэн Түвэдийн Лхаса хотод очих зөвшөөрөл хүлээн Улаанбаатарт саатаж өвлийн хүйтэн өдрүүдийг өнгөрөөсөн юм байна. Николай Константинович Түвэдэд хийх аялалынхаа үндсэн бэлтгэлийг базаахын зэрэгцээгээр их ажил амжуулж явжээ. Монголын нийгмийн амьдралаас олж харсан сонин содон зүйлээ гэрэл зургийн хальсанд буулгаж, тэмдэглэл хөтлөж ерөнхий сайд Б.Цэрэндорж, Гэгээрлийн яамны сайд Константин Феодорович Батухан/Эрдэнэбатхаан/, профессор Цэвээний Жамсран тэргүүтэй олон сэхээтэнтэй уулзаж явсан байдаг. Тэр үед татсан гэрэл зургийн ихэнх нь өдгөө Нью-Йорк хотноо түүний музейд хадгалагдаж байдаг юм байна.

Саявтархан /2008 оны 11 сард/ Улаанбаатарт зохион байгуулсан Н.Рерихын, Төв Азийн олон улсын экспедицийн наян жилийн ойд зориулсан олон улсын симпозиумын үеэр Ш.Бира гуай “Өнөөдөр” сонинд өгсөн ярилцлагадаа “Н.К.Рерих Улаанбаатарт гэргий Елена Рерих, том хүү Юрий Рерихийн хамт ирээд найман сар хэртэй болсон байдаг. Түвэдэд хийх аялалынхаа үндсэн бэлтгэлээ Монголд хийсэн. Сонин болгож хэлэхэд их хүний хүү, миний багш Юрий Рерих өөрийн эрдэм шинжилгээний ажлынхаа зэрэгцээгээр аавынхаа экспедицийн хамгаалалтын албыг хариуцаж байсан байдаг. Тэр үеийн баримтуудаас харж байхад хамгаалалтын болон аж ахуйн ажилд нь гол төлөв монголчууд ажиллаж байсан юм билээ. Багш маань надад сүүлд энэ тухай олон сонин зүйл дурсдаг байж билээ. Энэ үйл явдалд зориулж манайхан “Аав хүү Рерих нар ба Монгол” гэсэн 40 орчим хэвлэлийн хуудас бүхий ном бэлтгэж олны хүртээл болголоо. Нэлээн сонирхолтой ном боллоо гэж бодож байгаа. Тэр үеийн үйл явдлыг харуулсан Монголын архивын ховор гэрэл зураг, баримт, мэдээллээс оруулахыг нэлээн хичээсэн. Тэр үеийн баримтуудаас үзвэл манай Засгийн газар, Судар бичгийн хүрээлэн Н.Рерихийн аялалын багийн ажиллагааг ихэд дэмжиж хамтарч ажиллаж байсан байдаг. Хориод оны эхэн үеийн манай том сэхээтнүүд их холын бодолтой улс байж. Гэгээрлийн яамны анхны сайд түүнтэй уулзаад одоогоор Германд цөөн хэдэн хүүхэд явуулж байна. Мөнгө, хөрөнгөний боломж байвал монголын залуучуудыг Америкт явуулж сургамаар байна гэж ярьж явсан байхад Цэвээний Жамсран гуай Нью-Йорк дахь Рерихын музейн удирдлагад хандаж Буддын соёлын музейг Улаанбаатарт байгуулах, Монголын угсаатны зүйн талаар өгүүлсэн баримтат кино хамтарч бүтээх санал тавьж ярьж хэлцэж явсан байдаг. Далаад жилийн тэртээх үйл явдал гэж бодохоор сонин байгаа юм.


…Николай Константинович Улаанбаатарт байхдаа зураг урлалаа ч орхисонгүй. Монголын амьдрал ахуйтай холбоотой сэдэв бүхий олон бүтээл туурвиж, “Шамбалын хаан Рэгдэндагва” хэмээх алдарт бүтээлээ ерөнхий сайд Б.Цэрэндоржид хүндэтгэлтэйгээр гардуулж байжээ. Ерөнхий сайд хариу талархаж тусгай ордон сүм бариулж уг зургийг нь байрлуулна гэж хэлж байсан ч тэр цагт боломж нь байсангүй. Харин түүний хүү эрдэмтэн Юрий Рерих 1958 онд Монголд ирээд аавынхаа энэ зураг хаа байгааг асууж сурагласан байдаг. Тухайн үед нь манайхан уг зураг хаа байгааг хэлж мэдэхгүй байсан ч аз болоход үрэгдээгүй хадгалагдаж байсан нь сүүлд мэдэгдсэн юм билээ.

Эх сурвалж: Д.Хатанбаатр “Хувь тавилангийн солбилцол” УБ. 2008 он

“Монгол адууны тамганы ойллого”

Ном дор мөргөм үү.
Урлаг судлалын ухааны доктор Ж.Саруулбуян, хурдан морь судлаач А.Даваасамбуу нарын бичсэн “Монгол адууны тамганы ойллого” ном саяхан хэвлэгдэн гарсныг олж авлаа. Ийм ном бичиж туурвиж байна гэж олон жил ярьж байсныг нь би мэдэх юм. Хэзээ дуусаж хэвлэгдэн гарах юм бол доо гэж битүүхэн харж л явлаа. Харин саяхан хэвлэгдэн гарсныг нь олж аваад барин тавин уншиж сууна.
Эл бүтээлийг зохиогчид сүүлийн хорь гаруй жилийн судалгааны ажлынхаа үр дүнд мэдээллийн багтаамж талаасаа хамгийн олон буюу 2153 гаруй дүрс хэллэг бүхий тамга цуглуулан судлаж, тайлбарлан бичжээ.
“Их эрдэмтэн Б.Ринчен, Х.Пэрлээ, соён гэгээрүүлэгч Л.Түдэв, нэрт түүхч Г.Сүхбаатар, бэлгэдэл зүйч С.Дулам нарын томоохон эрдэмтдийн болон судлаач Ц.Гочоо, Д.Чойсамба, Д.Даваа, Г.Пүрэвдорж, Ш.Чулуунбаатар, Б.Нямаа нарын зэрэг олон судлаачдын бүтээлийг нягтлан үзэж, эртний монгол судар бичигт буй тамганы талаарх тэмдэглгээг орхилгүй судалсны зэрэгцээ Орос, Хятад, Америк зэрэг оронд хэвлэгдсэн адуу мал, овог угсаа, тэдгээрийн тамгатай холбогдол бүхий номууд, түүх, археологийн судалгааны олон тайлан, төв, орон нутгийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж байгаа тамгуудаар баяжуулсан нь “Монгол адууны тамганы ойллого”-ыг өргөн цар хүрээтэй, далайцтай бүтээл болгоход нэгэн томоохон үндэс суурийг тэгшилж өгчээ” гэж шинжлэх ухааны гавъяат зүтгэлтэн, шинжлэх ухааны доктор, профессор, археологич Д.Цэвээндорж уг номын өмнөтгөлд үнэлэн бичсэн байна.
Монгол орны өргөн уудам нутаг дэвсгэрт орших тамгатай хад, пайлуур, хөшөө, чулуу болон Их Монгол улс байгуулагдсаны 800 жилийн ойгоор Улсын баяр наадамд уралдсан зургаан насны хурдан морьдын тамганы цувааг хавсралт болгон оруулсан 70 хэвлэлийн хуудас уг томоохон бүтээлийг “Бемби сан” хэвлэлийн газар хатуу хавтастай, өнгө үзэмж сайтай, чанартай хэвлэжээ. Зохиогчид нь зөвшөөрвөл удахгүй энэ номын хэсгээс блог дээрээ тавих болно оо.

Жич: Энэ мэдээллийг АНУ-д аж төрж буй, Монголын хаадын угсаа гарвалын тамга судлаач,
http://mongoliancoins.com/ сайтын эзэн Б.Нямаа ахад хүргэхийг зорьсон билээ. "Авах хүнд нэг үг ч эрдэнэ" гэдэг хуучны үгийг санаад цөөн хэдэн мөр бичсэн минь энэ ээ.

Sarantuya, Hishigbayar, Delgermaa - Hairlan duulmaar bna

Та бүхэндээ гэгээн хайрын баярын мэнд хүргэе!




Өндөр тэнгэрт заяасан болохоор чинь
Өглөө нарыг тосон хүлээх юм
Өглөө нараа гэрлээр тэтгээд
Өнийн холын чамайг илгээх юм

Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.

Хөрст орчлонд унасан болохоор чинь
Хөглөгөр уулсыг саравчлан ширтэх юм
Хөглөгөр уулсын нөмөрт хургасан
Хөдөөх салхиар чамайг илгээх юм

Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.
Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.

Амраг сэтгэл ургасан болохоор чинь
Амин голоос хайрлан хайрлах юм
Амин голын амьсгалд алдран
Амьсган зүүдэндээ чамтай учрах юм

Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.
Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.
дуулмаар дуулмаар байна
Намайг дурсаад дуулдаг болохоор чинь
Чамайг би хайрлан дуулмаар байна.

Michael Flatley Lord of the dance

Бира докторын бодлын хураангуй

Сүүлийн хэд хоног сэтгүүлч Д.Хатанбаатарын “Хувь заяаны солбилцол” номыг дахин дахин уншлаа. “Дэлхийд олбог суудалтай эрдэмтэн” Ш.Бирагийн амьдрал, уран бүтээлийн тухай өгүүлсэн энэ хөрөг нийтлэлийн номын мөр бүхэн нь надад санаж сэрэхийн ухаан хайрласан гэвэл хэтрүүлсэн болохгүй байх. Хувь хүний амьдралдаа мөрдөх зөв хэвшил дадал, залуу эрдэмтдийн баримтлавал зохих ёс зүй, гадаад хэлийг төрөлх хэл шигээ сурч эзэмшихийн нууц, эрдэм номын мөр хөөхийн ач холбогдол зэрэг олон зүйлийн талаарх буурал академичийн бодлын хураангуй энэ номд цогцолжээ. “Дуулсныг хураавал далай” гэдэг. Олж мэдсэнээ олонтойгоо хуваалцах шиг сайхан зүйл юу байх билээ. Наашаа сууцгаа, найзуудаа.

…Бидний өвөг дээдэс бол үе дамжсан нүүдэлчид. Тиймээс тэдний хувьд намтраа бичих, хойч үедээ үлдээх гэх мэтийн ойлголт бараг байгаагүй. Ийм зан, заншил төдийлөн залгамжлагдаагүй. Намтар гэдэг уг сурвалжаараа түвэд үг, том ухагдахуун. Уугуул утга нь Буддагийн гүн ухааны ойлголттой холбоотой. Эрт урьдын цагт голдуу эрдэмтэй лам, хутагт, хувилгаад, дээдэст хамаатай байсан нь түүх бичлэгээс харагддаг юм. Тэдний л намтрыг бичдэг байжээ. Үүнийг би ертөнцийн сайн муу үйлсийн хүлээсээс тасраад оюун санааны дээд гэгээрэлд хүрсэн хүний номын үйл амьдралын товчооныг бичиж үлдээж буй хэрэг гэж ойлгоод байгаа юм. Гэтэл сүүлийн үед манайхан үүнийг гаднаас орж ирсэн орчин үеийн ойлголтоор нь шууд хүлээж аваад бараг өдөр тутмын “хэрэглээ” болгочихсон.

…Эрдэмтэн хүн оргилд гарлаа гэж хөөрдөггүй юм.

…Алив юманд муу санахгүй явахад сэтгэл амар байдаг. Сайн юманд садаа мундахгүй. Муу үйлийг сэтгэлийн тэнхээгээр ялна гэж байдаг.

…Би амьдралын сонин тойргоор явсан хүн. Энэ насны өндөрлөгөөс эргээд харахад намайг хар багаас минь хажуудаа авч асарч тэтгэсэн хүмүүсийн эрдэм мэдлэг, мөс чанар, амьдралын туршлага гээд олон зүйл миний зан төлөвшил, эрдмийн үйлст их тус болсон.

…Бага балчир насандаа олж авсан хүмүүжил, дадал, зуршил хүний тавиланд их нөлөөлдөг байх. Гандан хийдэд багаасаа шавилж суусан нь намайг ямар нэг хэмжээнд тэвчээртэй суух дадал зуршилтай болгосон. Ганданд сууж ном үзэх хатуу дэгтэй. Багш өдөржингөө ном уншаад суучихна. Завсарлана гэж байхгүй. Би гэрийн баруун хаяанд уншиж ойлгосон юмгүй хэрнээ нэг шоголтой ном бариад хөдлөхгүй сууна. Хоосон цээжлэж байгаа юм. Хааяа гадаална гэж шалтаглаж гараад ганц нэг чулуу шидсэн болж зугаацдагсан. Гэхдээ муу юм болоогүй ээ. Харин ч намайг суух, юм цээжлэх тэвчээртэй болгосон. Хожим нь гадаад хэл сурахад хэрэг болсон. Эрдмийн ажил хийхэд тэвчээр зааж сууж сурсан байх шаардлагатай. Тийм болохоор би тэр жилүүдээ талаар өнгөрсөн цаг хугацаа гэж боддоггүй.

…Эрдэмтэн хүн тэр тусмаа буурай улсын хүн гадаад хэлний өргөн мэдлэгтэй байх нь амжилт олохын нэг чухал үндэс. Гадаад хэлний мэдлэгтэй байж гэмээнэ дэлхийн шинжлэх ухааны арга барил, нээлт ололттой танилцана. Энэ үүднээс үзэхэд манай сургуулийн /Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургууль/ надад олгосон хамгийн хэрэгтэй зүйл бол гадаад хэлний мэдлэг чадвар. Хэд хэдэн гадаад хэл мэдсэнээр би тэр үед хаалттай байсан өөр ертөнцтэй танилцах боломжтой болсон. Манай сургуульд олон жилийн туршлагатай багш нар хичээлээ сайн аргачлалаар заадаг байсан. Англи хэлний авиан зүй гэхэд үсэг бүрийн дуудлагыг хэдэн хоногоор тусгайлан заана. Англи үсэг бүрийг хэлний болон амны байршилтай холбон толь бариулж байгаад сургадаг байв. Дараа нь үсэг бүрийн дуудлагаар шүүлэг авна. Оросоос англи руу, англиас орос руу орчуулах дадлага их хийнэ. Бидэнд үнэхээр шилдэг багш нар хичээл зааж байв. Шалгалтаа ч хатуу авна. Одоо манайд англи хэл зааж байгааг харахаар зөв дуудлагыг хүний хэл, амны эрхтний онцлогтой нь холбож заахгүй байгаа нь ажиглагдах юм. Англи хэлний зөв дуудлага хэцүү. Манайхан англи хэлний дуудлага аялгууг муу анхаарах юм.

…Миний гол хөрөнгө гэвэл хураасан ном, судар, бичиг цаас. Хөрөнгө мөнгөө өв болгон хуваах гэж зовох юмгүй нь нэгэн бодлын зүгээр юм. Ном судар цуглуулж уншиж судлах таашаалтай ажил. Гэхдээ манай одоогийн нөхцөлд ашиг орлого муутай ажил юм даа. Харин надад азаар ном их ирдэг, олддог. Эрдэм шинжилгээний ховор ном цөөнгүй байгаа. Монгол орон хаалттай байсан үед ном л миний нүдийг нээж өдий зэрэгт хүргэсэн. Тийм болохоор би хүүхдүүдээ их уншдаг боловсролтой, мэдлэгтэй хүмүүс байгаасай л гэж хүсдэг. Эрхэм баян эрдэм гэдгээр сэтгэлээ тэтгэж явдаг даа.

…Эрдэм шинжилгээний ажилд зайлшгүй баримтлах зарчим байдаг. Шинжлэх ухаан баримт, мэдээнд тулгуурладаг. Тиймээс яагаачгүй байж онол дурдаж өөрийн хий санааг батлах гэх хэрэггүй. Хоёрт тухайн үеийнхэ үзэл суртал, улс төрийн бодлого, зорилго, бусдын таашаал, таалалд нийцүүлэхийг бодохгүй байх хэрэгтэй. Хэдийгээр миний залуу нас саад бэрхшээлтэй цагт өнгөрсөн ч энэ зарчмаас ухарч няцаж байгаагүй.

…Би бичсэнээ олон дахин хуулж өөрийгөө их зовоодог хүн. Юм бичнэ гэдэг тамын ажил. Гэхдээ санасан бодсоноо гүйцээгээд үр дүнг нь харж байхжаргал байдаг.

…Өнөөгийн зарим монголчууд эд, мөнгөнд дэндүү шунамхай болсонд санаа их зовдог, сэтгэл дундхан явдаг. Гэхдээ алсдаа хүмүүсийн амьдрах зорилго өөр болох биз дээ. Зөвхөн хар амиа бодож эд мөнгөнд хэт шунана гэдэг хүнийг хүн биш болгож байгаа нь тэр. Хүн баян байж болно. Гэхдээ зөв, сайн баян хүн буянтан байдаг гэдгийг манайхан бас давхар бодмоор байгаа юм. Хуучин цагт Монголд өглөгийн эзэд гэдэг буянтай баячууд их байсан. Тэд ядуу доорд хүмүүс, улс орондоо тусладаг байсан түүх бий. Гадаадын эрхэм баячуудын туршлага, сургамж ч байдаг. Нийгэмд зөвхөн ганцаараа юмуу хэсэг бүлгээрээ баян байна гэж байдагггүй. Хүн эцсийн бүлэгтээ нийгмийн хүч нөлөө, олны дэмээр баяждаг тул эргээд олон түмэндээ нийгэмдээ шууд ба шууд бусаар тусладаг байх учиртай юм даа.

…Би түвэд хэл сайн үзэж Монголын Буддагийн шашны түүх, монгол лам нарын түвэдээр бичсэн түүхийн зохиолуудыг судлах чиглэлээр ажиллаж шинэ юм сурч, өөр зүйл бүтээх хүсэл эрмэлзлэлтэй байсан. Ер нь бол судлаач хүн ажлынхаа сэдэв, чиглэлээ өөрөө олох хэрэгтэй. Тэгсэн нөхцөлд ямар ч бэрхшээлийг даваад амжилтанд хүрнэ. Өөрийнхөө сонгосон замаар яваад амжилтанд хүрэх шиг таашаалтай юм байхгүй.

Эх сурвалж: Д.Хатанбаатар “Хувь тавилангийн солбилцол”
УБ. 2008 он/Үргэлжлэл бий/

Наташа Королева и Chris Norman Stumblin' in

Хайртай хүмүүстээ,
Амралтын өдөрт тань зориулав.



Our love is alive and so we begin
Foolishly layin' our hearts on the table, stumblin' in
Our love is a flame burnin' within
Now and then fire light will catch us stumblin' in.

Wherever you go, whatever you do
You know these reckless thoughts of mine are followin' you
I've fallen for you, whatever you do
'cause baby you've shown me so many things that I never knew.

Whatever it takes, baby, I'll do it for you

CHORUS

You were so young and I was so free
I may have been young but baby, that's not what I wanted to be
Well you were the one, oh why was it me?
'cause baby you've shown me so many things that I'd never knew.

Whatever you need, baby, you got it from me

“Хувь тавилангийн солбилцол”

Ном дор мөргөм үү!
Нэрт сэтгүүлч Д.Хатанбаатар шинэ номоо гаргажээ. Нэгэн үе “Залуучуудын Үнэн” сониныг толгойлж, “Ээждээ захидал бичээрэй”, “Ерөнхий сайдын өргөөнд”, “Надягийн тухай тууж”, “Онгодын гэгээн өргөөнд” зэрэг олон сайхан бүтээл туурвиж явсан тэрбээр сүүлийн жилүүдэд “Билгийн чуулган” цувралыг эрхлэн гаргах болсон.
Уг цувралаараа “Монгол киноны тэргүүн жанжин”, “Их хааны энэ цагийн удам”, “Үй түмэн хүүхдийн бурхан оточ”, “Дуулж амьдарсан он жилүүд”, “Хувь заяагаа хүнд бүү даатга”, “Эх орон бат оршиг”, “Гэгээн домгийн чуулбар” зэрэг олон сайхан ном бичиж гаргасан түүний шинэхэн бүтээл нь “Хувь заяаны солбилцол”. Уг номын хойморт Монгол улсын Хөдөлмөрийн баатар, Шинжлэх ухааны гавъяат ажилтан, Олон улсын Монгол судлалын холбооны Ерөнхий нарийн бичгийн дарга, төрийн шагналт, академич, доктор, профессор Ш.Бира “заларчээ.”
Доктор Ш.Бира гуайн амьдралын амаргүй хувь тавилан, туулж ирсэн зам мөр, бүтээл туурвилын тухай сонирхолтой хэлбэрээр өгүүлсэн хөрөг нийтлэлийн эл номын хуудсыг эргүүлэхэд “Монголын түүх соёлыг олон улсын хэмжээнд судлахад амьдралаа зориулсан хүн” хэмээн дэлхийн томоохон эрдэмтэд өндрөөр үнэлсэнийг харж болно.
Балчир насандаа Гандан хийдэд шавилж, эцэг эхээсээ өнчрөхийн хагацал үзсэн, манай улсын мэргэжлийн ууган дипломат болох хувь заяатай, дорно дахины их судлаач, нэрт эрдэмтэн Ю.Н.Рерихийн шавь болж, төвд, санскрит хэл заалган монголын эртний түүх судлах болсон Ш.Бира гуайн тухай хэн хүний үл мэдэх намтарыг “нээсэн” энэ номын эхэнд төрийн шагналт зохиолч Д.Нямаа “Дэлхийд олбог суудалтай монгол эрдэмтэн” хэмээн бичжээ.

Олон улсын монгол судлалын холбоог үүсгэн байгуулалцаж хорин нэгэн жил завсаргүй тэргүүлсэн, нэгэн жарны турш эрдэм судлалын ажил хийж, зуу хол давсан бүтээлээ олны хүртээл болгосон чухам л “Дэлхийд олбог суудалтай монгол эрдэмтний” хувийн архивын ховор нандин олон гэрэл зургаар чимэглэсэн уг номыг “Бемби сан” хэвлэлийн газар өнгө үзэмжтэй хэвлэсэн байна. Уг номын доторх сонирхолтой олон мэдээллээс зөвхөн нэгийг нь иш татвал:
“...Олон хэл тэгш сайн мэднэ гэж гайхуулах нь хөөргөн хүний зан. Арав хорин хэл мэддэг гэж хэлж, бичдэг хүмүүст би огт итгэдэггүй. Алив нэг гадаад орны хэлийг төгс сурна гэдэг тун хэцүү. Тэр тусмаа арван хэдэн хэл төгс эзэмшинэ гэдэгт огт итгэдэггүй. Толь бичиг барьчихаад сайхан ном уншина гэдэг нэг талдаа ямар шуу тамтай байдагийг би мэднэ. Хэл, соёлын нь гүнд нэвтэрч жинхэнэ мэдлэг таашаал авна гэдэг огт өөр ойлголт. Би 17 наснаасаа англи хэл үзсэн болж таарч байгаа юм. Бараг жар, далан жил болж байна. Дээд сургуульд албан ёсоор үзсэн хоёр дахь хэл бол франц. Үнэнийг хэлэхэд би орос, англиар өөрийгөө л дөнгөнө. Төвд, санскрит хэлийг судалгааны хэл болгож үзсэн. Бас төгс бус. Зөвхөн монгол тогоондоо багтана. Эрдэм ухаан гэдэг зөвхөн эзэмшсэн гадаад хэлний тоогоор хэмжигдэхгүй. Монгол судлал олон талын мэдлэг мэдээлэл шаардана. Нэг хүнээс олон талын хэлний мэдлэг шаарддаг. Монгол хэлээр бичигдсэн эртний сурвалж тийм ч элбэг бус. Монголын эртний түүх соёлын үндсэн эх сурвалж бол эртний хятад хэл, перс, араб, түвд, санскрит, түрэг латин зэрэг хэлээр байдаг. Орчин цагийн судалгааны шилдэг бүтээл үзье гэхээр англи, орос, герман, франц, япон хэлний мэдлэг зайлшгүй хэрэгтэй. Манай залуус үүнийг сайн ойлгохоос гадна их дээд сургуулиуд ч монгол мэргэжилтний хэлний боловсролд онцгой анхаарах цаг болсон. Ядахдаа нөхөрсөг хөрш гээд буй хятад улсынхаа хэлийг сайн мэддэг түүхчин гэхэд л хэд байгаа билээ. Монголын түүхчдэд эртний хятад хэлний мэдлэг их хэрэгтэй. Гэтэл одоо болтол энэ талаар маш цөөхөн хүн бэлтгэгдээд байна шүү дээ. Энэ чиглэлээр Хятадад оюутнуудаа яагаад сургахгүй байгааг би ойлгодоггүй. Одоо л цаг, боломжоо ашиглаад хятад, япон, санскрит, төвд, перс, араб хэлний мэдлэгтэй түүхчид, мэргэжилтнээ яаралтай бэлтгэх хэрэгтэй байна. Чингиж чадвал “түүхий” түүхчид, “явган” эрдэмтэн цөөрөх учиртай” гэж Ш.Бира гуай ярьсан байх юм.

Тэр болгон сонин хэвлэлд ярилцлага өгөөд байдаггүй, Франклин Бенжамений хэлснээр амьдралдаа нэг ч удаа “шүгэлдэж” үзээгүй, байгаа төрх байдлаараа, бүтээл туурвилаараа буурь заасан Ш.Бира гуайн дотоод ертөнцтэй танилцаж, эрдэм мэдлэгийнх нь зах зухаас хүртэхэд энэ ном хөтөч болно. Та уншаад үзээрэй. Нэн ялангуяа эрдэм шинжилгээний ажилд хүчээ сорих хүсэлтэй залууст тун их хэрэг болно гэдгийг хэлэх байна. Ш.Бира гуайн ертөнцөд тавтай морил!

Бид ялав

Өвгөн Дэндэв сүүлийн арваад жил бараан зах орсонгүй. Өнөөдөр л чавганцаа үглээд байхлаар тогооны угаалтуур нунтаг саван авахаар явлаа. Зах их өөр болжээ. Гуравхан буудал газар хэр нь автобусанд далан төгрөг авах юм. Хашаанд ороход л арван төгрөг, чавганцын нь өгсөн мөнгөний тал нь тэгсхийгээд л алга болно. Хүн ч чихээстэй, тээр жилийн их зуднаас уруудсан олон адуу ортоомын бярууг завсраа хавчуулан өргөж явсаар говьд аваачиж хаясан гэдэг шиг Дэндэв ч хөлтэй хөлгүй явсаар захын төвд орчихов.
Тэнд үгүй юм гэж алга, өвгөн гадаадад очсон юм шиг л үүнийг ч өлийж. түүнийг ч бөхийж харсаар их хашааг нэгэнтээ тойров. Гэтэл эрэг боолт, зэвтэй зэвгүй хадаас, хаалганы замган түгжээ сэлтийн дунд хэдэн энгэрийн тэмдэг, тэр дотор нь "Бид ялав" медаль харагдах нь хар захын бор лангуун дээр дэндүү гялгардсан зүйл байлаа. Өвгөн хоёр дайнд оролцсон, "Бид ялав'' медаль нь орон нутагт төөрсөөр өөрт нь очоогүй, харин сэлэмт морьтон бүхий "Халх гол" тэмдгээ ямагт зүүж явдаг нэгэн билээ. Дайны гавьяаг худалдаж болох юм гэж санаанд нь багтаагүй өвгөн цааш нэлээд явснаа тэр сайхан медаль элдэв муу хүний гарт оруужин гэхдээ мөнгө хүрвэл өөрөө худалдаад авчихъя гэж бодоод нөгеө лангууг хайсаар эргэн ирэв.
-Энэ тэмдэг ямар үнэтэй юм бэ? гэж өвгөнийг асуухад лангууны ард суугаа дэрчгэр хөх залуу хяламхийн харснаа дуугарсангүй.
Өвген өөрт байгаа 800 төгрөгийг бэлнээр гарган харуулж
-Алив наад тэмдгийг чинь би авья.
-Төгрөгөөр өгөхгүй ээ!
-Тэгээд юугаар өгөх юм бэ?

Ийнхүү ойлголцож ядаж байтал элдэв зургийн аппарат, дуу хураагч сэлтийг өвч биендээ ёлкны мод шиг санжигнуулсан гадаадын бололтой хүмүүс чанга чанга дуугаран явснаа мөнөөх тэмдгийг харж хоорондоо шулганалдан хэсэг зогсов. Тэгснээ цагаан толгойтой өвгөн нөгөө тэмдгийг зааж юм хэллээ. Yнийг нь асууж байгаа бололтой. Дэндэв ч тэднийг япончууд байна гэж танилаа. Дэрчгэр хөх цаасан дээр бэлэн зурсан юм харуулсан нь 10-ын тоо, ард нь зуузай тамганы дундуур босоо хоёр чагт хийсэн юм шиг зураг байлаа. Буурал япон ч түрийвчээ гаргаж 10 доллар өгөөд нөгөө тэмдгийг авч хөдлөв.
Дунд зэргийн насны нэгэн япон нөгөөх тэмдгийг энгэртээ зүүгээд чанга инээсэн нь Дэндэвийн дайнд олсон шархыг сэдрээж орхих шиг боллоо. Дэндэв "Уг нь бид ялсан юмсан" хэмээн үглэсээр олны урсгалд хавчуулагдан захын хашааны үүдэнд ирсэн байлаа. Түүнд нунтаг саван, тогооны угаалтуур авах хүсэл нэгэнт алга болжээ. Автобусанд далан төгрөгөө хураалгаад буцаж явахдаа "Цагаан тугтай давшаад ирэхэд нь бид ялсан нь үнэн, ногоон мөнгөтэй явж ирээд тэд ялах гэж үү?" хэмээн бодож хэнд уурлаад байгаа нь мэдэгдэхгүй замын турш хилэгнэсээр явлаа.

ЖАГДАЛЫН ЛХАГВА

Жанжны хөшөөтэй зурагт дугтуй

Өнөөдөр жанжин Д.Сүхбаатарын мэндэлсний 116 жилийн ой тохиож байна. Жанжны мэндэлсэн өдрийг тохиолдуулан нэгэн түүхт захидлын хэсгээс сонирхуулья.
"Өчүүхэн дүү Сү-гээс
Эртний сайн ерөөлийн хүчээр энэ насан дор садан учирсан эрхэм ах хүндэт Нэмэндэй танаа санасан хэргээ бүтээж шинэ жилийн их баяр болсон тул машид их баярлан түмэн амгаланг айлтгаж, мэнд сайныг лавлан ариун цагаан хадаг, өчүүхэн захидал мэтийг өргөн бариулав" гэж 1921 оны 2 дугаар сарын дундуур жанжны бие ах Д.Нэмэндэйд илгээсэн захидал эхлэх ажээ. Жамъян гүнээр монгол бичиг, Цэен гүнээр тоо бодлого заалгаж, бие даан манж хэл сурсан жанжин маань бичгийн утгад нэвтэрсэн уран яруу найруулгатай бичдэг хүн байсан гэдгийг судлаачид олонтаа дурьдсан байдаг.Үүнийг эс өгүүлэн өгүүлэхэд
“Монгол шуудан” ХХК-ийн харьяа Маркийн газрын фондод нэгэн сонирхолтой баримт хадгалагдаж байдаг юм. “Монголын Марк Сонирхогчдын нийгэмлэгийн, Улаанбаатар хотын Зөвлөлийн гишүүн, Өлзийн Сэрээтэрээс БНМАУ-ын Холбооны Яаманд өгсөн, Монгол шуудангийн зурагт дугтуйн цуглуулгын жагсаалт бүртгэл /1955-1977 он/” гэсэн гарчигтай 50 хуудас уг гар бичмэлийг манай нэрт цуглуулагч Ө.Сэрээтэр гуай 1978 оны IY сарын 26-нд бичжээ. Ө.Сэрээтэр гуай БНМАУ-ын Холбооны Яам, Батлан Хамгаалах Яам, Монголын Үйлдвэрчний Эвлэлийн төв зөвлөл, Улаанбаатар хотын гүйцэтгэх захиргаа, Хувьсгалын музей, Лениний музей зэрэг улс, олон нийтийн 10 шахам байгууллагад монгол шуудангийн марк, ил захидлын хуудас, зурагт дугтуй, захидал бичих зурагт хуудас, “анхны өдөр” дугтуйн иж бүрэн цуглуулга бэлтгэн өгч бэлэглэж байсан гэдэг.
Түүний нэгэн баримт нь энэхүү жагсаалт бөгөөд түүнд дурьдаснаар Монгол шуудангийн анхны зурагт дугтуй нь “Улаанбаатар дахь Сүхбаатарын хөшөө” нэртэй, 1955 онд дотоодод хэвлэсэн хөх саарал гэрэл зурагтай, хоёр төгрөгийн үнэтэй эл дугтуй байжээ.

Melodia Desencadenada

Агуу ном бичсэн жижигхэн эмэгтэй

Harriet Beecher Stow /1811-1896/
7. Хэрэв та нар Миний дотор, Миний үгс та нарын дотор байвал та нар юу хүссэнээ гуй.
Тэгвэл та нарын төлөө биелэх болно.
8. Та нарын их жимс ургуулснаар Эцэг минь алдаршуулагдана.
Ийнхүү та нар Миний шавь нар байх болно.
9. Эцэг Намайг яаж хайрласан шиг Би бас та нарыг хайрласан. Миний хайр дотор
байгтун.
10. Би Эцгийнхээ тушаалыг сахиж, Түүний хайр дотор байдгийн адил,
та нар Миний тушаалыг сахивал Миний хайр дотор байх болно.
11. Миний баяр баясгалан та нар дотор байж, та нарын баяр баясгалан нь дүүрэн
болохын тулд энэ бүхнийг Би та нарт хэлэв.
12. Би та нарыг яаж хайрласан шиг та нар бие биеэ хайрлагтун. Энэ бол Миний тушаал.
13. Нөхдийнхөө төлөө амиа зориулахаас өөр агуу хайр байхгүй.
14. Хэрэв та нар Миний тушаасныг хийвэл, та нар Миний нөхөд мөн.
15. Би та нарыг боолууд хэмээн дахиж дуудахгүй. Учир нь эзнийхээ юу хийж байгааг
боол мэддэггүй юм. Харин Би та нарыг анд нөхөд хэмээн дуудав. Учир нь Би
Эцгээсээ сонссон бүхнээ та нарт мэдүүлсэн билээ.
16. Та нар Намайг сонгоогүй, харин Би та нарыг сонгосон. Та нарыг явж, жимс ургуулж,
та нарын үр жимс өөр байгаасай гэсэндээ Би та нарыг томилсон. Ингэснээр Миний
нэрээр та нар Эцгээс юуг ч гуйсан Тэр та нарт өгөх юм.

Энэ бол Есүс сүүлчийн зоогоо барьж байхдаа шавь нартаа хандсан үг билээ. Үхэл нь ойртож буйг мэдэрсэн Есүс шавь нартайгаа гүн гүнзгий, ойр дотно яриа өрнүүлсэн. Тэр найз нартаа удахгүй сорилт ирэх болно гэдгийг сэрэмжлүүлэхийн зэрэгцээ өөрийнх нь илгээх Ариун Сүнсний хүчээр олж ав гэж зөвлөж байна. Есүсийн цаг үе өнгөрч Ариун Сүнсний шинэ үе нээгдсэн. Есүс шавь нартайгаа шинэ харилцааг тогтоох болно хэмээн урамшуулсан.

Линкольн цагаан ордонд хатагтай Стовтой гар барин " Хатагтай та нөгөө агуу дайныг өдөөсөн жижигхэн эмэгтэй мөн үү?" хэмээн хэлжээ. Мэдээж Линкольний өгүүлсэн агуу дайн гэдэг нь өмнөд ба умардын дайн байсан юм. Хар арьстан боолын сэтгэл өвтгөм амьдралыг дүрсэлсэн "Том авгын овооохой" зохиолоороо зүүн нутаг дахь америкчуудын ухамсрыг сэрээж, өмнөд умардын дайн үүсэх суурийг тавьж өгсөн хүн бол энэ хатагтай Стов байсан юм.

1862 онд боолчуудыг чөлөөлөх зарлиг гарсан тухайн үед Стов Бостонд нэгэн концерт үзэж байжээ. Концерт ид дундаа тоглож байтал боолчуудыг чөлөөлөх боллоо гэсэн шуурхай мэдээ ирж, үзэгч олон нэгэн зэрэг босож баярын уухай хашхирцгаажээ. Тэд үзэгчдийн суудалд сууж буй хатагтай Стов уруу хандан "Стов, Стов" хэмээн хашхирч байжээ. Стов бол Линкольноос дутахгүй энэрэнгүй сэтгэл, харгис хэрцгий занг ухааруулахад хувь нэмрээ оруулсан манлайлагч нэгэн байсан юм.

XIX зууны үеийн Америкт Вийчирийн гэр бүл их алдартай байсан юм. Түүний аав нь Конетикот мужийн алдартай теологич буюу номлогч Лаймон Вийчир байлаа. Бяцхан Стовт маани уншиж байгаа мэт аавынх нь номлол ерөөсөө таалагддаггүй байсан бөгөөд "Чугтав омгийнхонд ярьж байгаа юм шиг" гэж гонгинодог байлаа.

Гэхдээ Эзэний нэг өдрийн номлол өөр байлаа. Номлол бичсэн цаасаа халаасандаа нугалаад хийчихсэн байснаас унших боломжгүй болчихсон Лаймон үгийг шууд дамжуулах ёстой болжээ. Номлол хийсэн Библийн хэсэг нь Иохан 15-р бүлгийн 15,16-р ишлэл байлаа. "Би та нарыг боолууд хэмээн дахиж дуудахгүй. Би та нарыг анд нөхөд хэмээн дуудав. Та нар Намайг сонгоогүй, харин Би та нарыг сонгосон." Стов урьдынхаас арай өөрөөр их анхааралтай сонссон бөгөөд үдээс хойш аавынхаа өрөөнд өвдөг сөгдөн суугаад "Эзэн минь, би Тань уруу ойртон очиж байна. Намайг хүлээн аваач" хэмээн нулимс урсган хэлжээ.

Стовыг хорин нас хүрсэн жил гэр бүл нь Синсиннати уруу нүүж, аав нь Лейн теологийн сургуулийн ерөнхий захирал болжээ. Вийчирийн гэр нь Охайо голыг дээрээс нь харж болох далайн эргийн цавчим хадан дээр байдаг байсан ба голыг хөндлөн гатлах юм бол цаад талд нь боолчууд бөөнөөрөө амьдардаг тосгон байдаг байв. Синсиннатигийн пасторууд голыг эсэн мэнд гаталж ирсэн боолуудад өөрийнх нь гэрт саатаж болно гэдгийг мэдэгдэхийн тулд цонхноосоо дэн зүүдэг байлаа. Өвлийн ид хүйтнээр нэгэн боол гол гатлах гэж байгаад мөс хагарснаас болж усанд унаж сарвалзаж байжээ. Шөнө дунд мөс хагарах чимээ сонсогдох юм бол Стов магадгүй нэгэн боол усанд живж байх вий хэмээн санаа зовдог байлаа.

1836 онд гэр бүл болсон Стовын нөхөр Калвин, барьцаалагдан боол болж худалдагдах шахсан нэгэн хар арьст шивэгчинг аварчээ. Тэр өдөр Стов насан туршид мартахын аргагүй түүхийг тэрхүү шивэгчингээс сонссон юм. 1850 онд Стов нөхөр болон хүүхдүүдтэйгээ хамт Мейн муж уруу нүүжээ. Тэгээд тэнд урт өвлийг өнгөрүүлэх хугацаандаа зохиол бичихээр шийджээ. Тэр Эзэний өдөр бүр чуулганд мөргөл өргөх өглөөгүүр сүнсний онгод ордог байлаа. Стов битүү буурал сахалтай нэгэн хар боол ташуурдуулж буй дүр төрхийг төсөөлөн боддог байв. Харгис хэрцгийгээр зодуулж байгаа мөртлөө тэр боол өөрийг нь ташуурдаж буй хүмүүсийн төлөө байнга залбирсаар байлаа. Тэр төсөөлөл доторх хүнээ тойруулан зохиолоо бүлэг бүлгээр нь бичсэн бөгөөд түүнийгээ дотоодын нэгэн сэтгүүлд цуврал болгон нийтлүүлжээ. Үнэнч итгэл бүхий хар арьст боолыг Том, түүнийг ташуурдаж байсан боолын худалдаачныг Симон Легрий гэж нэрлэжээ.

Сэтгүүлд цувралаар хэвлэгдэж байсан "Том авгын овоохой" зохиол нь их алдартай болж эцэстээ ном болж хэвлэгдэн гарчээ. Хоёр хоногийн дотор таван мянган ширхэг ном бүгдээрээ зарагдсан тул хэвлэлийн газар дахин 20 мянган ширхэгийг нэмж хэвлэжээ. Гэтэл энэ нь ч гэсэн гуравхан сарын дотор дуусчихсан юм. Тэр оны сүүлч хүртэл бүр 300 мянган ширхэг зарагдсан гэсэн тооцоо гарчээ. Хэвлэлийн газар энэ эрэлт хэрэгцээг хангахын аргагүй байдалд хүрчээ. Стов Америк даяар алдар хүндтэй хүн болсон байв.

Удалгүй түүний ном Британи, Франц, Герман, Итали, Португали зэрэг орны хэлээр орчуулагдан хэвлэгджээ. Хэн нэгэн хүн түүнд хандан,
-Ямар нэг байдлаар бардам болохгүйн тулд болгоомжтой бай гэж зөвлөхөд нь
-Бүү санаа зов. Та ч мэдэж байгаачлан энэ номыг би бичээгүй шүү дээ.
-Та бичээгүй гэнээ, энэ чинь юу гэсэн үг вэ?
-Би зөвхөн багаж л болсон юм. Эзэн надаар дамжуулан энэ номыг бичсэн гэж хариулж байжээ.

Зарим хүн “Харриот Вийчир Стовын ганцхан ном л боолчлолыг эсэргүүцэгч 2 сая хүмүүсийг бий болгосон” гэж ярьдаг. Гэхдээ Стовын номноос хурц ширүүн, гашуун үгс юм уу шүүмжлэлийн ул мөрийг эрээд олохгүй. Тэр боолын эзнээс авахуулаад бүх баатруудаа нинжин сэтгэл бүхий хараагаар дүрсэлсэн юм. Түүх судлаач Ейлон Нивенс энэ номын энд тэндгүй шингэсэн өрөвч зөөлөн сэтгэлийг өндөр үнэлээд "Хүний төлөө хүнд ачааг үүрсэн Есүсийн үзэл санаатай адил байна" гэж хэлжээ. Харриот Вийчир Стовын хэлсэнтэй адил "Том авгын овоохой" ном нь "Би та нарыг боолууд хэмээн дахиж дуудахгүй. Би та нарыг анд нөхөд хэмээн дуудав" гэж айлдсан Есүсийн Сүнсээр бичигдсэн ном билээ.

Эх сурвалж: http://blog.daum.net/mongollove